“องค์กรขยับได้” 3 เทคนิคง่าย ๆ เพิ่มกิจกรรมทางกายในองค์กร

เมื่อเข้าสู่วัยทำงาน หลายคนมักพบกับปัญหาสุขภาพที่ค่อย ๆ สะสม ไม่ว่าจะเป็นความเครียดจากงานที่หนัก ภาระหน้าที่ที่เพิ่มขึ้น หรือเวลาที่เหลือน้อยลงสำหรับการดูแลตัวเอง ไปจนถึงปัญหามีผลต่อสุขภาพมากที่สุดเรื่องหนึ่ง คือ “การขาดกิจกรรมทางกาย” ที่เกิดจากวิถีชีวิตการทำงานแบบนั่งนาน ไม่ค่อยได้เคลื่อนไหว โดยสำหรับพนักงานออฟฟิศ ที่ต้องนั่งทำงานติดต่อกันอย่างน้อยวันละ 8 ชั่วโมง ประกอบกับเวลาที่ต้องใช้ในการเดินทางไป–กลับที่ยาวนาน ทำให้โอกาสในการขยับร่างกายลดลงจนแทบไม่เหลือ การใช้ชีวิตในลักษณะนี้นำไปสู่พฤติกรรมเนือยนิ่ง หรือ sedentary lifestyle ซึ่งสร้างผลเสียต่อสุขภาพมากกว่าที่คิด ไม่ว่าจะเป็นการเผาผลาญพลังงานที่ต่ำลง น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น อาการปวดเมื่อยหรือตึงกล้ามเนื้อและข้อต่อ การสะสมของฮอร์โมนความเครียดที่ทำให้สมองล้า และที่สำคัญคือประสิทธิภาพของการออกกำลังกายที่ลดลงอย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับผู้ที่มีกิจกรรมทางกายเพียงพอในชีวิตประจำวัน

การแก้ปัญหานี้จึงไม่ใช่เรื่องเล็ก องค์กรควรเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนให้พนักงานได้ขยับร่างกายมากขึ้น ผ่านการออกแบบกิจกรรมและบรรยากาศในที่ทำงานให้เอื้อต่อการเคลื่อนไหว แนวทางหนึ่งที่สามารถทำได้และพิสูจน์แล้วว่าได้ผล คือการสร้างระบบดูแลสุขภาพที่เรียบง่ายตามแนวทาง “องค์กรสุขภาพดี” หรือ “Healthy Organization” โดยมีแกนหลัก 3 ขั้นตอนง่ายๆ สร้างแรงจูงใจ – ให้เวลาขยับ - ปรับสิ่งแวดล้อม

การสร้างแรงจูงใจ ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ เพราะหากพนักงานยังไม่เห็นปัญหาของการนั่งนาน การเปลี่ยนพฤติกรรมก็แทบจะไม่เกิดขึ้น องค์กรจึงควรสร้างความตระหนักรู้และให้ความรู้ในรูปแบบที่เข้าถึงง่ายและเป็นมิตร เช่น กิจกรรมตรวจสุขภาพเบื้องต้น การทดสอบสมรรถภาพ หรือเวิร์คช็อปสั้น ๆ ที่ช่วยให้พนักงานเห็นสภาพร่างกายจริงของตนเอง ข้อสำคัญคือหลีกเลี่ยงการสื่อสารเชิงลบหรือตีตรา แต่ควรเน้นการชวนให้เริ่มดูแลตัวเองด้วยวิธีง่าย ๆ ที่ทำได้ทันที เมื่อพนักงานเกิดความสนใจและอยากเปลี่ยนแปลงแล้ว การจัดกิจกรรมในขั้นต่อไปก็จะมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ต่อมาคือการ ให้เวลาขยับ เนื่องจากอุปสรรคสำคัญที่พบเสมอคือเรื่อง “เวลา” พนักงานจำนวนไม่น้อยแม้จะมีแรงบันดาลใจแต่ก็ยกข้ออ้างว่าไม่มีเวลามาดูแลสุขภาพ หากองค์กรสามารถสนับสนุนให้การขยับเป็นส่วนหนึ่งของงานได้ ปัญหานี้ก็จะหมดไป ตัวอย่างเช่น การจัดให้มีช่วงพักสั้น ๆ สำหรับการยืดเหยียด การรณรงค์ให้เริ่มประชุมด้วยการเคลื่อนไหวเล็กน้อย หรือแม้แต่การสนับสนุนให้พนักงานเข้าร่วมกิจกรรมออกกำลังกายระหว่างเวลางานอย่างเป็นทางการ จากช่วงพักเบรกระหว่างวัน สิ่งเหล่านี้ไม่เพียงช่วยให้พนักงานได้ขยับจริง แต่ยังสะท้อนว่าองค์กรให้คุณค่ากับสุขภาพของคนไม่ต่างจากผลงานที่พวกเขาสร้าง

อีกหนึ่งกลยุทธ์ที่ทรงพลังคือการ ปรับสิ่งแวดล้อม เพราะแม้พนักงานอยากดูแลตัวเอง แต่หากสถานที่ทำงานไม่เอื้อก็ยากที่จะทำได้ การออกแบบพื้นที่เล็ก ๆ สำหรับออกกำลังกายเบา ๆ อาทิ การจัดหาอุปกรณ์ยืดเหยียดที่ใช้งานง่าย การจัดมุมพักผ่อนที่ให้พนักงานได้เดินเล่นหรือสูดอากาศ รวมถึงการจัดหาครูหรือคลาสสั้น ๆ ในองค์กร ล้วนเป็นวิธีที่ช่วยให้การเคลื่อนไหวกลายเป็นเรื่องปกติในแต่ละวัน และไม่เพียงแต่จัดสิ่งแวดล้อมสำหรับการเพิ่มกิจกรรมทางกายเท่านั้น การเพิ่มพื้นที่นันทนาการ สันทนาการ หรือผ่อนคลายความเครียด เช่น ห้องคาราโอเกะ ห้องพักงีบ ห้องเล่นเกมหรือบอร์ดเกม ผนวกกับการสร้างบรรยากาศการทำงานที่สดชื่น กระฉับกระเฉง ก็จะยิ่งช่วยเติมพลังและเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานไปพร้อมกัน

ยิ่งไปกว่านั้น หากองค์กรสามารถยกระดับแนวคิดเหล่านี้ไปสู่การเป็น “นโยบายสุขภาพ” ที่ชัดเจนและสม่ำเสมอ เช่น กำหนดให้ทุกคนร่วมกันยืดเหยียดวันละไม่กี่นาที หรือสร้างวัฒนธรรมการเดินขึ้นบันไดแทนการใช้ลิฟต์ ก็จะทำให้สุขภาพกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตการทำงานอย่างแท้จริง พนักงานจะไม่รู้สึกเขินอายที่จะลุกขึ้นมาขยับ และการดูแลสุขภาพจะถูกมองว่าเป็นเรื่องธรรมดาที่ทุกคนทำร่วมกัน

ท้ายที่สุดแล้ว การสร้าง “องค์กรขยับได้” ไม่ได้หมายถึงการลงทุนจำนวนมาก แต่คือการลงทุนลงแรงในเรื่องเล็ก ๆ ที่มีความหมายอย่างยิ่ง การสร้างแรงจูงใจ จัดเวลาให้พนักงาน และปรับสิ่งแวดล้อม ล้วนเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำได้ทันที หากทุกคนในองค์กรร่วมกันผลักดันให้การขยับเป็นเรื่องปกติ ไม่เพียงสุขภาพของบุคลากรจะดีขึ้น แต่บรรยากาศการทำงานทั้งองค์กรก็จะสดใส มีพลัง และพร้อมก้าวไปข้างหน้าอย่างแข็งแรงทั้งกายและใจ

ดร.เตชิต เลิศเอนกวัฒนา อาจารย์ประจำคณะวิทยาศาสตร์การกีฬา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วิทยากรชุดวิชาส่งเสริมการออกกำลังกาย หลักสูตรอบรมผู้นำสุขภาพในสถานที่ทำงาน เครือข่ายคนไทยไร้พุง