ผลเสียของการสูบบุหรี่ และผลดีจากการเลิกบุหรี่

การเลิกสูบบุหรี่เป็นปัจจัยสำคัญหนึ่งที่ช่วยส่งเสริมสุขภาพ เพราะนอกจากจะทำให้สุขภาพของผู้เลิกสูบบุหรี่ดีขึ้นหลาย ๆ อย่าง และยังช่วยประหยัดเงินให้ผู้สูบบุหรี่ทั้งทางตรงและทางอ้อม ลดค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล การที่พบผู้ป่วยสูบบุหรี่ที่มารับการตรวจที่โรงพยาบาลควรได้รับการวินิจฉัยใน ICD 10 เพื่อวางแผนติดตาม แนะนำ รักษา และประเมินผล บทความการเลิกบุหรี่นี้ได้แบ่งเป็น 2 ส่วน โดยส่วนแรกจะกล่าวถึงข้อเสียของการสูบบุหรี่และข้อดีของการเลิกบุหรี่ และตอนที่ 2 จะกล่าวถึงแนวทางการแนะนำการเลิกบุหรี่ และก่อนที่เราจะเลิกบุหรี่ลองจินตนาการดูว่าถ้าเราสูบบุหรี่ต่อจะเกิดอะไรกับเราและถ้าหยุดสูบบุหรี่ชีวิตเราจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร

ผลเสียของการสูบบุหรี่

ผลเสียของการสูบบุหรี่ ได้แก่ ผลเสียต่อสุขภาพ การเสียเงิน การติดบุหรี่และนำไปสู่การติดยาเสพติดอื่น ๆ ของลูกหลาน การเสื่อมสมรรถภาพทางเพศ

1. ผลเสียต่อสุขภาพ

1.1 ผลต่อสุขภาพผู้สูบโดยตรง (Firsthand smoke)

โรคมะเร็ง ไม่ใช่เฉพาะมะเร็งปอดเท่านั้น แต่ยังรวมถึงมะเร็งของอวัยวะต่างๆ ที่ควันบุหรี่ผ่าน เช่น ปาก คอ หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ลำไส้ ตับ ตับอ่อน ไต กระเพาะปัสสาวะ ปากมดลูก และ อื่น ๆ

โรคทางเดินหายใจ การสูบบุหรี่จะเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ รวมถึงการเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อและความรุนแรงของโรคโควิด 19

โรคหลอดลมอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) พบว่าปัจจัยเสี่ยงหลอดลมอุดกั้นเรื้อรังทั่วโลก คือ การสูบบุหรี่ ประมาณ ร้อยละ 20 ผู้ป่วยที่สูบบุหรี่จะเป็นหลอดลมอุดกั้นเรื้อรังและประมาณครึ่งหนึ่งของผู้สูบบุหรี่เป็นเวลานานจะเป็นหลอดลมอุดกั้นเรื้อรัง และร้อยละ 80-95 ของผู้ที่เป็นหลอดลมอุดกั้นเรื้อรังจะเป็นผู้ที่สูบบุหรี่หรือเคยสูบบุหรี่

โรคหัวใจและหลอดเลือด สมอง หลอดเลือดที่ขา บุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญของโรคหลอดเลือดหัวใจ สมอง ขา ที่สามารถแก้ไขได้

เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดเบาหวานและการควบคุมเบาหวานที่ไม่ดี ผู้ที่สูบบุหรี่มีความสี่ยงต่อการเกิดเบาหวานมากกว่าผู้ไม่สูบบุหรี่ ร้อยละ 30-40 และเสี่ยงต่อแผลที่เท้าจากโรคหลอดเลือดส่วนปลายที่เท้า

การเสื่อมของสมอง

จากภาพเอกเรย์คอมพิวเตอร์ พบว่าในผู้สูบบุหรี่จะมีการเสื่อมมากกว่า โดยขึ้นกับปริมาณและเวลาที่สูบ ยิ่งสูบมาก ยิ่งสูบนาน ยิ่งมีผลมาก

การเสียชีวิตก่อนวัยอันควร

ผู้ที่สูบบุหรี่ตั้งแต่วัยรุ่นอย่างต่อเนื่องประมาณร้อยละ 25 จะตายก่อนวัยอันควรในช่วงวัยกลางคน และอีกร้อยละ 25 จะตายก่อนวัยอันควรในช่วงวัยชรา ผู้ที่ไม่เป็นโรคอายุเฉลี่ยจะสั้นลงประมาณ 8 ปี แต่สุขภาพโดยทั่วไปจะทรุดโทรมก่อนเสียชีวิตประมาณ 10-20 ปี

ผลต่อจิตใจ

เพิ่มความวิตก กังวลและซึมเศร้า

ผลอื่น ๆ ได้แก่ เยื่อหุ้มฟันอักเสบ เยื่อจมูกอักเสบ ต้อกระจก ซีด หัวใจเต้นผิดจังหวะ นอนไม่หลับ เหนื่อยล้าอ่อนเพลีย ซีด ชัก

1.2 Secondhand smoke

ควันที่ผู้สูบพ่นลมออกมา รวมถึงควันที่เกิดจากการเผาไหม้บุหรี่ เป็นการสัมผัสปริมาณมากในระยะเวลาสั้น ๆ โดยที่บุคคลที่ได้รับควันบุหรี่ ไม่ได้เป็นผู้สูบบุหรี่โดยตรง เช่น บุคคลในบ้าน ที่ทำงาน ที่สาธารณะ จะได้รับผลจากควันบุหรี่

1.3 Thirdhand smoke

สารพิษจากควันบุหรี่ที่ดับแล้ว แต่ยังคงตกค้างตามเส้นผม ผิวหนัง เสื้อผ้า ตุ๊กตา พรม ผ้าม่าน เก้าอี้ ที่นอน หรือช่องแอร์ อนุภาคละอองไอสารเคมีที่เป็นพิษที่ก่อให้เกิดมะเร็งไว้ให้เรา แม้ควันเหล่านั้นจะจางหายไปในอากาศแล้วก็ตาม เป็นการสัมผัสในปริมาณน้อยแต่ระยะเวลายาว ซึ่งการสูบบุหรี่ 1 มวน อาจจะทำให้มีสารพิษตกค้างได้นานถึง 6 เดือน ซึ่งเป็นอันตรายต่อผู้อยู่อาศัยในบ้านนั้น โดยเฉพาะเด็กและสตรีมีครรภ์

จากผลกระทบของการสูบบุหรี่ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะผู้สูบบุหรี่เท่านั้นแต่ผ่านทาง secondhand และ thirdhand smoke จึงไม่อาจจะกล่าวได้ว่าเป็นสิทธิส่วนบุคคลเพราะมีผู้ที่ไม่สูบบุหรี่ได้รับผลกระทบ มีการเปรียบเทียบ “การสูบบุหรี่ในที่สาธารณะเปรียบเช่นการปัสสาวะในสระว่ายน้ำ” จึงต้องมีกฎหมายควบคุมสถานที่ในการสูบบุหรี่ โดยจะมีเขตปลอดบุหรี่ ซึ่งสถานที่เขตปลอดบุหรี่จะได้ดำเนินการประชาสัมพันธ์ แจ้งเตือน ควบคุมดูแล เพื่อไม่ให้มีการสูบบุหรี่ในเขตปลอดบุหรี่ ขณะที่ ผู้ฝ่าฝืนจะมีโทษปรับไม่เกิน 5,000 บาท

2.การเสียเงิน

ถ้าบุคคลหนึ่งสูบบุหรี่ วันละ 1 ซอง ตั้งแต่อายุ 20 ปี ถึง 60 ปี โดยถ้าราคาบุหรี่ซองละ 70 บาท จะเสียเงินไปกับการสูบบุหรี่เป็นเงิน =70 (บาท) X40 (ปี) X365 (วัน) =1,022,000.- บาท (ไม่รวมดอกเบี้ย) คนสูบบุหรี่น่าจะเป็นคนที่มีฐานะร่ำรวยถึงสามารถเผาเงินมากกว่า 1 ล้านบาท ไปกับควันบุหรี่ได้

3.การติดบุหรี่และนำไปสู่การติดยาเสพติดอื่น ๆ ของลูกหลาน

ในขณะที่ผู้สูบบุหรี่ได้สูบบุหรี่มักจะแสดงอาการมีความสุข อดีตบริษัทบุหรี่ใช้วิธีโฆษณาโดยให้ดารา พระเอก นางเอกสูบบุหรี่ (ปัจจุบันกฎหมายห้ามทำ) แต่ผู้ที่ทำหน้าที่โฆษณาการสูบบุหรี่ให้บริษัทบุหรี่ คือบุคคลในครอบครัวที่สูบบุหรี่ ซึ่งลูกหลานในครอบครัวเห็นจะมีความอยากลองสูบบุหรี่และคิดว่าดี สามารถสูบบุหรี่ได้เพราะแม้แต่บุคคลที่เขารักยังสูบบุหรี่ และ 1 ใน 3 ของผู้ลองสูบจะติดบุหรี่ในระยะยาว ซึ่งการสูบบุหรี่จะเริ่มต้นนำไปสู่สิ่งเสพติดอื่น ๆ ตามมาในอนาคต

4.การเสื่อมสมรรถภาพทางเพศ

ข้อมูลการสูบบุหรี่และการเสื่อมสมรรถภาพทางเพศเป็นที่ยอมรับความจริง แม้แต่ทางบริษัทผู้ผลิตบุหรี่ก็ยินดีลงข้อความหรือภาพบนซองบุหรี่

ข้อดีของการเลิกบุหรี่

ร่างกายของเราจะเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงค่อยๆ ดีขึ้นทีละนิดเมื่อหยุดสูบบุหรี่ ดังตาราง

สรุป

ผู้แนะนำการเลิกบุหรี่ต้องเข้าใจว่าเรากำลังต่อสู้กับบุหรี่ไม่ใช่ผู้สูบบุหรี่ ต้องเข้าใจและเห็นใจผู้สูบบุหรี่ว่าที่เขายังสูบเพราะเสพติดนิโคติน ในบทบาทหน้าที่ของแพทย์ พยาบาล ทำได้เพียงบอกข้อดี ข้อเสีย ความสำคัญ วิธีการ แต่สุดท้ายการเลิกบุหรี่อาจจะต้องเป็นหน้าที่ของผู้สูบ ได้ใช้ความตั้งใจ เห็นเป้าหมายที่ต้องการเลิกบุหรี่ พยายามอย่างเต็มที่ เพื่อให้พ้นจากการเป็นทาสของบุหรี่ เพราะแม้ว่าการสูบบุหรี่จะให้ความสุขในช่วงสั้น ๆ แต่ส่งผลต่อสุขภาพในระยะยาว และอย่าให้เวลาเป็นตัวบอกว่า การสูบบุหรี่จะส่งผลต่อสุขภาพคุณ คนที่คุณรัก และผู้ป่วยที่คุณรักษาอย่างไร จงได้คิดว่า “รีบหยุดสูบบุหรี่ก่อนที่บุหรี่จะหยุดคุณ”

กิตติกรรมประกาศ

งานเขียนดังกล่าวส่วนหนึ่งได้รับจากความรู้ที่ได้เข้าร่วมการประชุม “DM & Tobacco Control: Let’s make It happen” ในวันที่ 11 พฤษภาคม 2565 ที่จัดร่วมกันโดยสมาคมวิชาชีพต่างๆ ได้แก่ เครือข่ายวิชาชีพแพทย์ในโครงการการควบคุมการบริโภคยาสูบ เครือข่ายพยาบาลเพื่อการควบคุมยาสูบแห่งประเทศไทย สมาคมผู้ให้ความรู้โรคเบาหวาน มูลนิธิเภสัชกรรมชุมชน สภาเทคนิคการแพทย์ ต้องขอขอบคุณสมาคมต่าง ๆ วิทยากร ผู้เข้าร่วมการประชุม ที่ได้ร่วมแบ่งประสบการณ์เพื่อให้ผู้นิพนธ์ได้ถ่ายทอดและสรุปเป็นบทความฉบับนี้